به
پرسش شماره 10مبحث تناسخ زیرگروه فلسفی مراجعه کنید.
جواب از سوال دوم:
این پرسش تان مربوط به بحث توحید است و این بحث از مهمترین مباحث توحیدی و خداشناسی است، اگر به ذره ذره های آن، یعنی اول توحید چیست؟ صفات چیست؟ عین چیست؟ واقع چیست؟ غنیِ مطلق چیست؟ آنکه خودش خودش هست، چیست؟ و دهها مطلب دیگر در اینباره، یعنی اگر کسی به این مقدمات توحیدی آگاهی به درستی پیدا ننمایید، نمی شود به آسانی به آن، یا آنان تفهیم نمود، که او اوست و بس.
اما برای اینکه ذره ای از دریای بیکران توحید را به سوال تان ارائه دهیم، اگر معتقد باشیم غیر از خدا، دیگر چیزی بوده و سپس خدا چهره نمایان ساخت، کفر محض است. و این نوع پرسش پیرامون حضرت اله، به هیچ عنوانی شایسته نیست، زیرا او خود خود است، هم از خود پیدا گشت، و هم در خود هست و خواهد بود، می یابید که دریافتِ معنی این موضوع بسیار مشکل اند.
او اصل ذات است، اصل حقیقت است. اصل چیزی است که نه قبلش بوده و در او اثر گذاشته و نه بعدش در او اثرگذار خواهد بود.
مثال: چربی روغن، از ذاتِ روغن است ولی ذاتِ روغن چرا چرب است، اینجا دیگر جای چرا نیست، چون الذاتی لایعلل، همه ناقص ها و همه چهره ها از ذات اند، ولی خود ذات چیست، کسی حق ندارد از ذاتِ ذات پرسش بنماید و نمی تواند بیابد.
پس روان آن است که قبل از حضرت باری هیچ چیزی نه وجودش، نه شبح اش، نه عین اش، و نه عارضه اش، و نه اصلش نبوده است، هر چه بوده و خواهد بود، حضرت باریتعالی است و بس.