پرسش و پاسخ | صفحه 133

پرسش شما پیرامون دیدگاه نیچه: اینجانب (محقق و فیلسوف متأله حضرت استاد موسوی) به احتمال قوی 5 یا 6 نوبت به زندگی نیچه و نظرات او در منابعِ گوناگون آشنا شدم، از آن جمله «نامه دانشواران»، «تاریخ تمدن ویل دورانت»، «فلاسفه بزرگ» و دیگر از منابع همانند «گزیده فلسفه» و بیانِ شاگردانِ نیچه. جمله ای که شما بیان نمودید دریافت ننموده ام. گو اینکه او خود انسانی دقیق و پرمایه در امور اجتماعی و مقداری هم فلسفی بودی، و نوعاً به دردهای اجتماع اشاره می نمود و از آن جمله گفته هایش این بود که: «انسان اگر بخواهد آزاده و سرور باشد، جای جوابها را بداند که در کجا آری و در کجا نه و در کجا ساکت بماند و باشد» و نظیر آنها. بهتر آن است که آن متنی را که شما بیان نمودید مدرکش را و نشانی اش را بدهید، در صورت امکان به بررسی اش بپردازیم.

رابطه جوهر و ماده، از آسمان تا زمین تفاوت دارد، زیرا جوهر بی عیب است و بی نقص و لاحد، و پر اثر. تمام صفات مستحسنه انسان از جوهر اوست، و تمام صفات ناروایی انسان از عدمِ جوشش جوهریت اوست. پس آنچه مسلم است، جوهر قدرش گران، و پربهاست. جوهر در جهانِ لایتنهی است، تا به جسم متناهی مربوط می شود. آیا در این تمثیلی که شما تجسم دارید، جوهر نهفته است، یا ماده نهفته است؟ در اصلش ماندیم!! که هدف از مثال زدن شما برآن پسرک که سپس به تجسم پزشکی حاذق روان گشت، عقل هم این را می پذیرد؟ یا در دائره افسانه است؟ و ما با افسانه ها بیگانه هستیم. و سعی مان آن است که واقعیت ها را لمس اش کنیم. مانده ام که هدف از مثال زدن شما، چون به نتیجه درست نرسیدید، چه هدف داشتید؟ و آنچه خودم می توانم جواب بگویم آن است که آری هر انسان آمادگی برای مراحل عالی دارد، ولی نه به طور معجزه. به طور سیر و پیمودن راه درست. یک طفل دوره گرد تهیدست چگونه می تواند به آن همه موج علمی راه یابد؟ او نیاز به مربی خوب دارد نیاز به جایگاه منظم دارد نیاز به غذای مطبوع دارد نیاز به هزینه های فراوان. اگر همه این شرائط موجود باشد تجسم آن پزشک حاذقی که نام بردید قرین به واقع است. اما اگر این مقدمات نبودی، خیر. قرین به واقع نیست. ولی جان مطلب این است که گوهر ها و جوهرها قابلیت برای کمال دارند. تا از کمال به اکمل برسند یعنی تزِ آنتی تز بشوند.

ممنون از اینکه میلاد مولانا و سیدنا و اصل اصل الولایه یعنی آنکه از عین اش، عینیت قائم(عج ا.. تعالی فرجه شریف) عین یافت، فرمودید ممنون و سپاسگذار هستیم اما جواب از این آیه مبارکه «ان ا...لایغیر ما بقوم حتی یغیروا ما بانفسهم» ظاهر این آیه بعضی از مفسرین، دوران موسی و فرعون و طرفداران موسی و فرعون بهره وری نموده اند. از آن جمله یک «قبطی» یعنی طرفدار فرعون و دیگر از یاران موسی، هر دو کنار جوی آبی نشسته بودند، چون حضرت موسی نفرین کرده بود که آنهایی که در مسیر ضد من اند نعمت را برآنها عوض کن و آن شد. یعنی یک ظرف در اختیار هر دو تن بود، یکی از آنان ظرف را به آب نیل می زد، یا آب دگر، همینکه می خواست بنوشد به چهره خون مبدل می شد، و دیگر با همان ظرف از آن آب استفاده می کرد، آب به حال خود بود و عوض نمی گشت. این دو با یکدگر سخن گفتند. که چرا اینگونه است؟ آنکه طرفدار موسی بود به جواب درست برآمد: ای دوست آب یک آب است ولی نوشنده آب غیر آن است!! تو چون موسای حق را قبول نداری، آب به صورت خون می شود، طبق نفرین موسی که در متن قرآن موجود است. اما من که این را می نوشم و معتقدم بر موسای حق آب به حال خودش باقی است. خدای متعال تغییر نعمت نمی دهد، جز اینکه انسان خودش را عوض کند. یعنی اگر نعمتی خدای متعال به تو انسان داد، قدر آن نعمت را بدان که آن نعمت به شکل خون نشود و از تو هجرت نکند!!!! واقعاً این است. تو انسان هرگاه توفیقی در کمال یافتی قدر آن توفیق و کمال ات را نگه دار تا از تو دور نشود، و آن آرامش کمال و آرامش توفیق به صورت جزر و مد دریاها از بلا و شیون ها گردد، «ان ا... لا یغیر ما بقوم» خدا هیچگاه کسی را از او نعمت نمی گیرد بلکه خودش موجب سلب نعمت می شود. همه جهان باید بدانند هرگاه به توفیق نعمت رسیدند به شکرش بپردازند نه به نقص اش. و هر آنگاه به شکر نعمت پرداختند آن نعمت زیباتر و محکم تر و با وفاتر می شود و اما اگر به کفران نعمت یعنی به جای سپاس به عناد رفتند ، به جای سپاس به نادانی رفتند، به جای سپاس به عدم قدردانی اقدام نمودند، همان نعمت از آنها گرفته می شود و به صورت عذاب مبدل می گردد. این معنی «ان ا.... لایغیر ما بقوم حتی یغیروا ما بانفسهم» می باشد جان مطلب این است: ای عزیز دانا! اگر نعمتی، نعمت استادی، نعمت کمالی، نعمت رحمتی، برایت دست داد محکم حفظ اش کن تا آن نعمت عالی و سرفراز بماند. و اگر محکم حفظ نکنی، به یقین بدان خود آن نعمت عوض خواهد گشت زیرا نعمت در برابر نقمت توان ماندن را ندارد. آفرین بر شما که این پرسش را نمودید. سراسر این آیه انسان ساز است.. کدام انسان؟ انسانی که غرق نعمت است آن نعمت را چندین برابر گرامی بدارد چه کند انسان عالی باشد؟ همین ها را مراعات کند. یعنی بهای نعمت را چندین برابر نهد، اگر نعمت یک پرو بالی روی سر انسانی افکند، این پر را با دررهای جانش حفظ کند نه اینکه مقداری از آن نعمت را گرفت این پرو بال بسوزاند!! آنجاست که از مرحله عالی انسانی بویی نخواهد برد. امکان دارد ظاهراً خویش را قانع کند، ولی سخت در اشتباه است. رحمت های تعالی مقام انسان از شکر نعمت است و بس. نمی دانم یافتید؟ نمی دانم دانستید؟ یا مانند دیگر تکررها از اشراق چشمت عبور کرد و طی شد؟ این خود هستی که باید بیابی اگر بخواهی؟ و اگر بخواهی بمانی و اگر نمانی نیابی!!

از اینکه این همه ابراز لطف دارید ممنون. اما کلمه «هوشمند» که به عنوان صفت خدا آورید ما فکر می کنیم شما هم مثل ما عقب کارت هوشمند سوخت سرگردانید!!! «هوش» یکی از صفات حیوانی است، که ارتباط به انسان و حیوان دارد و عنوان هوشمند به حضرت باری جایز ندانند و نیست. اینکه فرمودید حضرت باری در ذره ذره های ما هستند، آری هست اما نه خودش. چون اگر خودش باشد، حلولی می شود می شود پانتوایسمی «همه خدایی» و همه خدایی کفر است. حضرت حق عنایت به ما دارند، مشیت در آفرینش ما دارد، و لطف و مهر درباره هر انسان دارند، بلی عبارتی هست از بیان معصوم که فرمودند: «من عرف نفس فقد عرف ربه» آنکه نفس خویش را شناخت خدای خویش را هم می شناسد، نه جسم خویش را، چون جسم در حال تغّیر است و چیزی که در حال تغّیر باشد نمی تواند معرف برای ثابت و ازلی باشد. البته آن هم نفس قدسی انسانِ وارسته است که آری او را به حضرت باری نزدیک می سازد، نه جسمش . پس جسم آثار فیض اوست و بس. توضیحاً: انسان درباره شناخت حضرت باری تنها نباید به خودش قناعت کند،. باید از کوه ها او را بیابد، از شترها او را بیابد، از کهکشان او را بیابد، از ریزه کاریهای آفرینش او را بیابد، و از آثار و نشانه های جهان آفرینش به او راه یابد، از همه مهمتر بالاترین راهی که انسان را به خدا متصل می سازد، و از او جدا نمی شود، برهان «لم» و برهان «ان» است و نظر عرفانی من ا... الی ا... است. اگر تنها انسان از خودش بخواهد خدا را بیابد نه از غیر، پس تمام آیه هایی که در قرآن کریم بیان شده که حضرت باری را از دید علم، از دید تز آنتی تز دریابید، و نیز از نظر بکاربردن عقلِ سالم و روان سالم، از بیان معصومین یعنی از بیان رسول ا...(ص)، از بیان علی (ع) و از بیان فاطمه(علیها السلام) و سایر معصومین و نیز از نظر حکمای من ا... الی ا.... همانند «حضرت صدرا» که بحث واجب الوجودشان دنیا را زیر پوشش علمی و توحیدی و عرفانی قرار داده و بیان حاج ملاهادی اعلی ا... مقامهم و دهها فیلسوف حکیم دیگر که عمر عزیرشان یعنی نه 5 سال، نه 10سال، نه 30 سال، نه50 سال از زمانی که در مکتب استاد چشم باز کردند و تا زمانی که در لحد معلق شدند از بحث توحیدی و خداشناسی لحظه ای غفلت ننمودند، تا جهان از بیان آنان به بهترین وجه بهره ور گردد اگر قرار این بود که هر کس از خودش به خدا راه یابد و بس، حال اینکه این موضوع بیان اگزیستا، ناسیونالیسمی ها یعنی ماده گرایان است؛ اگر این اصل می بود (نه رئالیسم ها که حقیقیت گرایند) باید میلیاردها کتاب شسته گردد. درِ تمام دانشکده های علمی و عرفانی بسته شود و تمام اساتید عالی مقام علمی در خموش بمانند و مراجع عالی مقام که هر کدام خود بارقه ای بسیار درخشان برای توحید اند متوقف می شد!! آری؛ از خود به خدا رسیدن یک راه کوچکی است اما راه گسترده آن از نمونه هایی که گفته شد، باید باشد. آنگاه است که پس از پیمودن این مراحل که نام برده شد عنوان «عارف واقعی» بر او اطلاق می گردد، نه عوضی نامش را عارف بگذارند!! انشاءا... در کارهای علمی و معنوی تان موفق و موید باشید.

جواب از سوال اول: با سپاس از شما، همه شرقی ها گیاه خوار نیستند. بعضی از کسانی که در حالِ ریاضت اند، غذای حیوانی را، یعنی گوشت و امثال آن را بر خود حرام نموده اند. آیا این تحریم طعام از نظر شرع مقدس، چه صورت دارد؟ جواب: با اشکال روبروست. اما بعضی از افراد شرقی چون طعام حیوانی را بر خویش حرام نموده اند چنانیکه گفته شده، اقدام بر گیاه خواری کرده. ما (محقق و فیلسوف متاله حضرت استاد موسوی) نرفتیم به آن اماکن، ولی ابن بطوطه در معنی تاریخی اش، نکته هایی دارد و می گوید که من در بعضی از نواحی هند، و نظیر آن برای گردش و سیر رفته بودم بعضی افراد را دیدم که اینها روی زمین نمناک نشته اند مانند گوسفندان در جلوی هر کدام از آنان مقداری علوفه، نه آن سبزی معروفی که در ایران رسم است و در کنار سفره دارند، خیر. نوعی دگر از آن گیاهان گردآوری نموده بودند این یکی بر دیگری تعارف می کرد. صورتها در هم، زیر آفتاب سیاه شده، موهای سر و صورت بلند، و ناخن ها بلند و کثیف، از هر جهت از شکل انسانی در آمده بودند، که من (ابن بطوطه) گوید که چهره اینها ما را به وحشت افکند. و اگر روان بگویم از دید نظافت و بهداشت از هر جهت بوناک و زیر صفر بودند. آیا کجای این عمل ریشه برای ریاضت دارد؟ این نظر خودمان است. بله ریاضات را باید از مبانی قرآن از مبانی دین از مبانی حکما و عرفای من ا... الی ا... بدانند و بس.

نطق: «نَطَق»، «ناطق» که اسم فاعل است «نطق» که مصدر است به معنی سخنور. آن که دارد سخن را گاهی با اراده و گاهی بی اراده و گاهی با مفاهیم و گاهی بی مفاهیم بیان می نماید. تفاوت این «نطق» با «کلام» آن است: کلام سخنی است که مفهم معنی باشد و با اراده از متکلم ایراد گردد. ولی نطق اعم است.