پرسش و پاسخ | صفحه 130

ما در وادی شعر نیستیم و بلد هم نیستیم. ولی آنقدر اشعار شما پر شهد است که همان حال و مقال سید نعمت ا... را ارائه می دهد. از هر جهت باز هم از این اشعار نابتان ما به شَعر فکر مفتخر گشتیم.

با سپاس از شما؛ باید بدانید که جهان، جهان خیر است نه جهان شر. زیرا هستی نامش وجود است، وجود هم خیر است. این جواب کلی. آنچه چهره تحرکی یا چهره زینتی یا چهره کمالیه دارند، همه اینها چهره ها، نشانی از خیر اوست. کوه چهره اش زینتی است، دریا چهره اش فیضی است، پرندگان و خزندگان و انسان چهره شان کمالی است، تمام اینها خیرند نه شر. اضداد همین جاست، یعنی در نظام آفرین باید یا ضد باشد و یا قوت و ضعف. اگر همه در یک مسیر باشند، کمالها حاصل نمی شوند. و اضداد است که باید فیض های ممکن را پخش کند. تاریکی شب با روشنیِ روز ضدند، اما فیضی که از تاریک حاصل می شود، غیر از فیضی است که از روشنایی به دست می آید. و هر دوی اینها خیرند، در عین اینکه ضدند. و فیضی که از حرارت حاصل می شود، با فیضی که از برودت و انجماد حاصل می شوند هر دو فیض اند ولی در عینی که فیض اند، از ضدند. این اضداد موجب کمالهای عینیِ جهانِ ممکن انند، یا جهانِ ناسوت اند. این جواب از دریافتِ ضدیت شما. و اما شر: هیچ چیزی که چهره دارد، در قالب شر نیست. در تَعیّن شر قرار می گیرند نه در قالب. به این معنی که گاهی ممکن است که هر انسان در عینی که چیزی را خیر داند، در حقیقت تعینّش شر باشد و گاهی چیزی را شر می داند، تعیّنش خیر باشد. انسانی برآن است که در یک شهرستانی به مرحله درسی خویش ادامه دهد، و با خویش تعیین کراهت می کند، تعیین شر می نماید: «اگر من به آنجا رفتم آن می شود و این می شود» تعیینِ این شر است. خود تعیین شر می نماید. ای بسا که در همان سامان خیرهای مطلق سهمِ این شخص بشود. پس جان مطلب آن است که شرها تعیینی می شود، نه شر مطلق داشته باشد. زیرا همه از عنایت اویند یعنی خدا و هر چیزی که عنایت حق در او باشد خیر است.

با تشکر از شما، ”جوده رأی“ یکی از مراحل سیر عرفاست. و عارف هرآنگاه که در مسیر عرفانش به حق می خواهد برسد، همه دیدگاهش باید به «جوده» آیند. هدف از جوده: یعنی زیبا اندیشیدن، و کامل مطلب را یافتن. نه سرسری بگیرد. چون انسان اگر موضوع علمی را به واقع نیابد جوده رأی پیدا نمی کند. یعنی نمی تواند به واقع اش نظر بدهد. این است که مطلب را به خوبی، به تمامه و به کماله، به واقع بیابد و سپس نظر بدهد. در سخن اش جوده باشد، در نگاهش جوده باشد، در فکرش جوده باشد و در نیت اش جوده باشد. از همه مهم تر رأیی و نظری که درباره چیزی صادر می کند، جوده صادر کند، نه با پیرایه. این معنی جوده است.

خیلی کتابها در شرح نهج البلاغه علی(علیه الصلاه و السلام) نوشته اند، منتهی هرکدام یک دیدی را انتخاب کرده اند، بعضی دید ادب را از نهج البلاغه گرفته اند، بعضی دید حدیث و روایت را، بعضی دید حکمت و عرفان را، بعضی دید تَرجُمان و رمان مانند را، بعضی دید اخلاق و معنویت را. من (محقق و فیلسوف متاله حضرت استاد موسوی) نمی دانم شما با کدام یک از این گفته ها آشناترید؟ که اگر دریافتم، در آن مقوله ای که طالب هستید در صورت امکان به شما معرفی شوند. ان شاءا... موفق باشید.

جواب از سوال اول: از اینکه شما پرسش را در طبیعت فرمودید، بحثی است پیچیده. ولی حق این است که بگوییم در این جهان لایتنهی، به این معنی که در کرات به طور مطلق، یعنی کرات زمینی، کرات توسطی، یا کرات سفلی یا کرات علوی، یا در کهکشانها یا در منظومه ها و ... آنچه در جهان مایری و مالایری اند، یعنی در جهانی که قابل رویت اند و در جهانی که قابل رویت نیستند، موجوداتی نسبت بر آن جهان به فرمان حضرت حق که از فیض آن جهان بهره ور شوند، آفریده شده. فلسفة خلقت آن جهانیان آن است که خلقتِ جهان و کرات و منظومه و کهکشانها بی فایده و بی ثمر نباشد. ما نمی توانیم بگوییم که آفریده ها تنها در انسان خلاصه می گردند، ابداً. چنین چیزی هیچ کس ازمحققان بیان ننموده اند. اما موجود دیگر مانند انسان که اینگونه یعنی بدن فیزیکی اش و از سینه به بالا چگونه، و از سینه به پایین چگونه، این را من آنگونه واقف نیستم. ولی اگر بخواهم نظر بدهم می گویم آفرینش انسان و طبع انسان و حالات انسان به خود انسان اختصاص دارد و بس. حضرت حق انسان را حضرت انسان لقب داده است و در متن قرآن هم فرموده است: «و لقد کرمنا بنی آدم» چون چنین متنی در قرآن کریم است ما می توانیم به جرئت بگوییم نوع انسان یک گونه است و بس. بلی آفریده های دگر هستند، به یقین طبع آنها و هیات آنها و اندام آنها و میل و رغبت آنها و بیداری و استراحت آنها و خیزش و توقف آنها به خودشان اختصاص دارد. و اما راجع به 3 طبعی که شما گفتید من خیلی دقت نمی کنم یعنی چه؟ اگر هدف شما از این سه طبع، ماده یعنی جسم؛ تجرد یعنی مجرات و طبیعی که همان ابزار معادن انند؛ اگر هدفتان از این 3 طبع این است بلی. در صورتیکه به یکی از طبایع سه گانه همان مجردات یعنی بکوشد روح را تقویت کند، بکوشد نفس اش را عالی به بار آورد، بکوشد از مزایای عقلی اش بهره بگیرد. بکوشد از نیروی تفکراتش بهره مند گردد، به یقین در جسم و اندام و دو طبع دیگرش اثر گذار خواهد بود و جای تردید نیست. این است که عرفا، اولیای خدا، همّشان آن است که یکی از این طبایع مجرد (همانهایی که نام بردیم) اینها را به اوج و عظمت وادارند، تا جسم و حالات جسم آنها زیبانشان بدهند. بنابراین هر انسانی که چهره اش عارف است، هر انسانی که چهره اش ملیح است، هر انسانی که چهره اش پر عاطفه است، هر انسانی که چهره ظاهری او، زیبا او را نشان می دهد، ریشه این زیبایی از آن زینت طبع مجرد او محسوب می شود.

چون قانون ازدواج و حقوقِ در امر ازدواج؛ مرد حقی را بر زن خواهد داشت (یعنی همسر محرم او). و این از محرمیت حاصل می شود. گو اینکه بعضی از محققان از شرطِ نفقه دانند، ولی خیر. از اصلِ قانون محرمیت، این حق برای مرد نسبت به همسرش حاصل می شود. خروج از مکان چند حالت دارد: • گاهی برای ضرورت است. ضرورت، یعنی اگر نرود، حیثیت او، ثروت او، دین او به هر علتی زیر سوال می رود. چنین خروجی بی اجازه منعی ندارد. • و گاهی برای دیدار دوستان یا آشنایان خروج لازم است. این خیر، حق خروج بی اجازه ندارد. • و گاهی خروج برای دیدار طبقه اول از خویشانش هست، منظور از طبقه اول یعنی پدر و مادر. می تواند برود، مشروط بر اینکه تنها دیدار آنان باشد و توقف نکند. در این موارد رفتن او منعی نخواهد داشت. و اما جواب از دوم: درآمدِ زن بر چند قسم است. قسم اول: خودش کار می کند، یا درآمد تملکی و دارایی و ثروت دارد. اینها نیاز به اجازه شوهر نیست و با هر گونه که در مسیر درست باشد می تواند هزینه را انجام دهد. هر چند با همسرش مذاکره نکند. و اما اگر این درآمد و این وجه، اگر از همسرش به عنوان ماهیانه که معروف است در بین مردم، استفاده می کند، باید با نظر او به مصارف برساند. جز اینکه اجازه مطلق از شوهرش داشته باشد. یعنی به شوهرش اینکه بگوید آنچه به من می دهی، از آنِ من است نه از آن زندگی. اگر «از آن من» را پذیرفت، بی اجازه او می تواند کاری را انجام دهد. جواب از سوال سوم: ما مطلب شما را در مادی نفهمیدیم. اگر هدفتان از مادی یعنی آراستن، به علم و کمال و معنویت و عرفان است، این را ما بر ازدواج مقدم می دانیم. و اما هدف از اینکه ازدواج نکنند در حالیکه نیاز به همسر دارد، چه زن یا مرد، تفاوتی ندارد، در صورتی که نیاز مبرم به همسر داشته باشد، که اگر همسر انتخاب نکند به عمل حرام خواهد افتاد، اینجا بهتر آن است که ازدواج کند. ولی حق مطلب آن است که زمانی تن به ازدواج در دهد که حیثیت اخلاقی، حیثیت دینی، حیثیت رفاهی، حیثیت ناموسیِ آن انسان در امان بماند. آیین همسرداری آنگونه کتابی نیست که حق زن و مرد را نشان بدهند یا چگونه برخودشان را، آیین همسرداری هم زن و مرد باید از اخلاق بزرگان دین از آن جمله رسول ا...(ص) و ائمه معصومین را فراگیرند. عبارتی است که «جهاد مرئه حُسن تَبَعُل» زنان به خدمت پیامبر آمدند یا رسول ا... اجازه دهید ما در میدان نبرد به این و آن بپردازیم. حضرت فرمودند: جهادی که برای زن است نیک شوهر دار باشد. این جمله را اگر به ابعادش شما و دگران عمل کنند آئین شوهرداری همین است. یعنی به هنگام رویت شوهر چهره باز، به استقبال شوهر رفتن عالی، طرز زندگی را درست پیاده نمودن در حد خوب، اخلاق و روش در حد زیبا، از همه مهمتر سِردار و امانت دار بودن همسر. اینها خود نمونه بارزی برای همسر داری است. هم برای زنان و هم برای مردان. و اگر در این مورد بیشتر بخواهید بررسی کنید در صورتی که توان علمی داشته باشید، تفاسیر سوره نور را ملاحظه نمایید.